Dax 1 = Gizli iç acısı veya yarası *** Daxa dıl = (mz) Gönül dağı / Gönül dahı

Dax 2 = Dağ . Ateşle veya kızdırılmış demirle dağ


 Daxbûyin / Daxbûn = Dağlanmak

Daxkırın = Dağlamak *** Morva daxkırın = Mühürle dağlamak


Dalıstın = Yalamak , Yalanma veya yalanmak *** Lëv Dalıstın = Dudak yalamak *** Pëçi dalıstın = Parmak yalamak *** Dadılıse = Yalıyor *** Dalıst = Yaladı *** Dadılıst = Yalıyordu *** Danelıse = Yalamıyor *** Tas dalıstın = Tas yalamak *** Hevdı dadılësın = Bir birini yalıyarlar *** Pişikame xwe dadılëse = Kedimiz kendini yalıyor *** Besteni dalıstın = Dondurma yalamak *** Kefe destaxwe dalıse = Avçunu yala  *** ... dalıstın = ... yalamak
{ Diğer Diyalekt’ler: Dalëstın , Dalastın , Alastın , Balastın}

Daxwaz = İstek , Dilek ,Umu *** Daxwazi = Arzu
 
Daxwazvan  [rgd] = İstekci Talip olan (mz) Aday





Daxıstın  [syn] =  1 Tenkis , İndirim / İndirme , Noksanlaştırmak 2  Tenzilat  , İskonto  f    Azaltım 3  İndiriş , Asılı birşeyi indirmek , Aşağı indirmek veya çekmek , Alçaltmak , Seviyesini düşürmek  , Tedenni etmek 4  İndirgemek , İrcā etmek  *** Daxısti = İnik , İndirik / İndirilmiş *** Ba daxıstın = Hava indirmek  , Havasını indirmek *** Bûk daxıstın = Gelin indirmek , Gelin getirip damat evine teslim etmek *** Jı internete rûpel daxıstın = İnternetten sayfa indirmek *** Bıha daxıstın = Fiyat indirmek *** Bar daxıstın = Yük indirmek *** Hevra daxıstın = Birlikte indirmek , Beraber indirmek  *** Beraq daxıstın = Bayrak indirmek *** Balafır daxıstın = Uçak indirmek veya Alçaltmak  *** Hat daxıstınë = İndirildi , Aşağı çekildi *** Bı daxıstın = İndirimli , İskontolu *** Bë daxıstın = İndirimsiz , Tenzilatsız , İskontosuz *** Dan daxıstınë = İndirtildi , İndirilişini sağlamak *** Të daxıstın = İndirilebiliniyor , İndirgenebilinir *** Jorva daxıstın = Üsten indirmek *** Çıte daxıstın = Çıta indirmek , Çıtayı alçaltmak *** Daxıst = İndirdi *** Mı daxıst = Ben indirdim *** Te daxıst = Sen indirdin *** Daxıstıne Xwedë = Allahıh indergesi , Allahın indirişi (mz) Vahiy *** Badank daxıstın = Yelken indirmek , Rüzğarlığı indirmek ***  Dawşendınva daxıstın  = Silkeleyerek indirmek
<< bkz Kemkırın   İskonto ve Tenzilat için Erzankırın >>
{ Diğer Diyalekt’ler : Rekandın , Dahıştın , Dahelandın }

Daxıstivan [adj] = 1 (syn) İndirici , İnişi sağlayıcı  , İndirgeyeci , İndirim sağlayıcı  2 İskontocu , Tezilatcı  3 Bir şeyi aşağı indiren *** Bûk daxıstivan  = Gelin indirici *** Hësır daxıstivan = Göz yaşı indirici ***  Daxıstivanî = İndiricilik

Daketın / Dakatın = 1 İnmek , İniş 2 Nüzūl , Yukarıdan aşağı inmek ***Dadıkeve = İniyor *** Danekeve = İnmiyor *** Ez daketım = Ben indim *** Tuji dakeve = Sende in *** Dadıxıstın = İndiriyorlardı *** Balafır daket  = Uçak indi *** Zû dadıkeve = Çabul iniyor *** Hëdi dakıve = Yavaş iniyor *** Kındırva daketın = Urgan  ile inmek *** Daket erde peyebû = İndi yere yaya oldu *** Dakete ave = Suya indi *** Çivika dewletë dakewe ser serate = Devlet kuşu başına konsun
<< bkz Daxıstın , Peyabûn >>



Daketi = İnik , İnişte bulunmak


Dakışandın [syn] = 1  Aşağı çekmek , Yukarıdan aşağı doğru sıyırmak 2 (math) İhtisar etmek 3 Kapalı ve görünmeyen bir yerden akıtım sağlamak  *** Derpi dakışandın = Don sıyırmak , Donu aşağı çekmek veya indirmek *** Xwe dakışandın = Kendini çekmek , Çekinmede bulunmak  , Kendini sakınır gibi dahranmak *** Xwe hılışi disa xwe dakışi = Kendisi çıktı  yine  kendisi indi
 

Dakışandivan [adj] = İndergeyeci olan , İnişle aşağı çekici olan  , Çekerek indirici olan

Daqultandın = Yutmak , Yutkunmak *** Hepdaqultandın / Heb daqultandın = Hap yutmak , Tablet yutmak *** Pari daqultandın = Lokma yutmak *** Danequlte =  Yutulmuyor   



Dan 1 =  1 Öğün , İki vakit arası , zaman birimi , Belli bir vakit , Belli bi süre , Sean  2 Dem , Kez , Vardiye  *** Dana nivro = Öğle öğünü  ,Öğlen öğünü *** Dana evarë = 1 Akşamın deminde , Akşamın vaktinde 2 Akşamın vardiyesinde  *** Dana şeve =  1 Geçenin deminde , Geçenin vaktinde 2 Geçenin vardiyesinde ***  Dana taşte =  Öğün vakti , Öğün zamanı *** Danaki = Bir öğün  , Bir vakit ***  Bëdan = Öğünsüz  ,Vakitsiz , Zamansız *** Dan ser danë = Öğün üstüne öğün *** Daneki nesekıni = Bir kez durmadı *** Daneki mıraji hate gotın = Bir kez banada söylendi *** Her dan = 1 Her öğün 2 Her vakit
<< bkz Dem 2 , Dom >>

Dan 2 / Dani =  Buğday pilavı , Yeni diş çıkaran çocuklar için özel yapılan buğday pilavı veya haşlaması , Aşūrelik kaynamış buğday
<< bkz Dani >>


Dan 3 =1 Verme , Verilş , Vermek 2 Sürmek , Yağ vesayre gibi bir şeyi sürmek  3 (mz / edb) Koymak , Konmak , Dinmek , Bırakmak  4 (grm) Ön ve son eklerde yardımcı fiilde kullanılır  *** Dan serseraxwe = (mz) Baş üstüne koydular , Başta tuttular *** Danni erde = 1 Yere koydu 2 Yere kondu Dan peyhev = 1 Bir birini koşturdular  2 Bir biri pelşine takıldılar , Arka arkaya takıldılar  ***  Dan xelaskırın = Kurtardılar *** Damı =  Bana verdi *** Da te = Dana verdi  *** Da kë ? =Kime verdi ? *** Da me = Bize verdi *** Avdan = 1 Sulamak 2 Sulama işi yapmak , Su vermek *** Xeberdan = 1 Konuşmak 2 Haber vernmek *** Serdan = Baş vuru *** Lëdan = Vurmak , Dövmek , Pataklamak *** Berdan = 1 Kovmak , Defetmek 2 Salmak , Koyvermek *** Da bermı = Önüme koydu , Önüme bırakrı *** Kijan daneda ? = Hangi vakitte ? *** Bë dan = Vakitsiz , Zamansız *** Wë danë = O zaman , O vcakit *** Her dawe daye kë ?  =  Verdi ise kime verdi ?  *** Derdan / Pûçkırın = Kaybetmek , Yitirmek , Elden çıkarmak  ***  Tëdan = Sürmek , Melhem veya yağ gibi bir şeyi sürmek *** Baranë danna =  Yağmur dindi , Yağmur durdu *** Bılbılek danni ser çıkla gulek ... = Gül dalına konbdu bir bülbül ... Dermandan = İlaç sürmek , İlaçlamak , İlaç vermek (*47)
<< bkz Dayin  Koymak için : Dannin >>


Dan 4 = 1 İhsan , Lūtf  2 Vergi 3 Kütrçede olduğu gibi tıpkı Türkçede   dan , tan  gibi sıfat ekidir *** Xwedan = Allah cc bir sıfatı ,  Lütufkār Allah , İhsankār Yaradan ***  Xwedawendan = (myt) Tanrıçalar , İlāhlar , Mābudlar ***  Rehmëda = Rahmette

...dang / ...dank =Ardek , Son ek , İsimden ism türeten son ek *** Derdank = İçine eşya konulan şey *** Soldank = Kunduralik ,Ayak kabı konulan yer veya raf  ***  Kıncdank = Elbise dolabı veya tozdan haşaretten korunması için kılıf *** Kerdank = Bıçaklık , Bıçak konulan yer *** Feradank = Çanaklık , Çanak konulan yer (*53)

Dar 1 [bot] = 1 Ağaç , Secer / Secere 2 Funda , Bodur bitki ***  Dar gez / Dar ä gezë = Ilgın ağacı ***  Dar bi = Söğüt ağacı *** Dar hınar =  Nar ağacı *** Darıstan = Orman , Ormanlık *** Dar ä  bılınd = Uzu ağaç , Yüksek ağaç , Ulu ağaç ***  Dar ä şeng = Dallı ağaç *** Dar ä ber malame = Evimizin önündeki ağaç *** Bë dar = Ağaçsız *** Dar zefe / Dar zehfe = Ağaç epeyce , Ağaç çok , Ağaç bol *** Dar çıkandın / Dar çandın = Ağaç dikmek *** Dar gihiştandın = Ağaç yeşertmek , Ağaç bitirmek , Ağaç yetiştirmek *** Hılpasi darë bûyin = Ağaca zıplamak , Ağaça kalgamak *** Dareki tenë = 1 Tek bir ağaç , Yanlız bir ağaç 2 (mz) Tek bir can , Tek bir kişi , Yanlız biri *** Dar dawşandın = Ağaç silkelemek *** Dar ä zeytûnë = Zeytin ağacı *** Dar darotın = 1 Ağaç soymak ***Qalıka dar ä darotın =  Ağaç kabuğu soymak , Ağaç kabuğu kazımak  2Ağaç yontmak , Ağaçtan ürün almak , Reçine vs için  yontmak veya kazımak  *** Darti / Darki = 1  Ağaç ca 2 Ağaçlı , Ağaç ile  *** Bı dar = Ağaç ile , Ağaçlı  *** Beqa dar ä  = Ağaç kurbağası *** Benişte Dar ä / Hıngıve dar ä = Ağaç balı , Ağaçtan sızan zamk *** Kurm dar ä  darë, dertji mera dıxe = (red) Ağaçın kurdu ağaçı , dertte insanı  yer *** Çıkla dar ä =  Ağaç dalı *** Kutkutok =(zoo)  Ağaç kakan , Bir cims ağaç oyucu kuş *** Kurme dar ä = Ağaç kurdu  *** Hevire dar ä = Ağaç hamuru , Kağıtcılıkta  ağaçtan elde edilen māyi veya hamurda denilen māhiyat *** Dar ä sıcare = Soy ağacı , Soy kütüğü ***  Qeleme darî = Ağaç kalem *** Nav ä  darada / Nava dar ä (syn) = 1 Ağaçlar içinde 2 Ağaç ismi , Ağaç adı *** Nava dara da [syn] = 1 Ağaçlar içinde  2 Ağaç isimlerinde , Ağaç adlarında  ***  Siya dar ä = Ağaç gölgeleri *** Siya dar ä da = Ağaç gölgelerinde *** Siya darë = Ağaç gölgesi *** Çıkla dar ä dalıqi = Sarkık dallı ağaç , Dallı sarkık olan  ağaç ***  Dar ä bë belçık = Yapraksız ağaç , Yaprağı olmayan ağaç *** Dar ä belçık hurneşandi = Yaprak dökmeyen ağaç , Yaprağını dökmeyen ağaç *** Dar tolık = Ağaç ebegümeci *** Qalıka dar ä = Ağaç kabuğu *** Sosına dar ä = Ağaç lalesi *** (zoo) Mere  dar ä / Mara dar ä = Ağaç yılanı  *** Sıpındar = Selvi ***  Gul dar [syn] = 1  Gül ağaçı 2 Gül verici , Gül veren *** Dar ä jër = Aşağıdaki ağaç , Alttaki ağaç *** Dendıke dar ä = Ağaç çekirdeği

Dar 2 = 1 Odun , Yakıtlık odun 2  Kesilmiş ağaç , Kerste , Direk 3 Omaca , Tomruk *** Dar bırrin  / Dar qutkırın = Odun kesmek ***  Dar kırin = Odun satın almak *** Dar jenin = Odun istif etmek , Odun yığmak *** Dar qelaştın = Odun yarmak *** Teyşta dar = Odundan tekne , Odun teknesi , Odundan yapılan tekne ***  Mor ä dari / Dar mor = Ağaç baskı , Desencilikte ve eski matbada denilen seri yazı yazmada kullanılan ağaçtan yapılan mühür biçiminde baskısı *** Mıxe dari = Odun çivi , Ağaç çivi *** Kariya dar ä / Pişoyë dar ä  = Ağaç mantarı *** Dar ä ter = Yaş odun *** Dar ä xışk = Kuru odun ***  Dar ä hûrbûyi = Doğranık odun , Kıvmıklaşmış odun *** Dar ä vexıstınë = Yakıtlık odun , Yakmak için odun *** Dar ä dırana = Dişlik odun , Kürdan *** Dar bır = Odun kesici *** Meşke dar = Ağaç yayık , Tahtadan yapılan yayık  *** Satıla dar = Ağaç bakıraç *** Devdilke dar = Ağaç tıpa , Ağaç tıkaç , Odundan kapak *** Mëkuta dar = Odun tokmak , Ağaçtan tokmak *** Ege dar / Eğe dar = Odun törpü  , Ağaçtam törpü *** Darlistın = Çelik çomok oynamak
<< bkz Ardû  Direk için Sıtun , Kereste için Këran >>
{ Diğer Diyalekt’ler : Ëzıng }

Dar 3 = Deynek , Sopa , Çomak *** Dareki zırav = İnce bir sopa , İnce bir odun  *** Dareki qalınd = Kalın bir sopa  , Kalın bir odun *** Darlistın / Şıvlistın = Çelik çomok oynamak , Değnek oyunu
<< bkz Şıv >>

...dar 4 =  Kürtçede son ek , Sıfat takısı  , Türkçede son ek  sal , sel , ca *** Evindar = Sevdalı , Aşık , Şeydā *** Berdar = 1 İdam / İdamlı 2 Odun veya ağaç önü *** Navdar = Ünlü , Namlı , Aleme şāyan  *** Xwindar = Kanlı , Kanlı işlerde bulunan , Kanlıca *** Serdar = 1 Reis , Önder, Başkan  2 (mil) Komutan *** Hıkımdar =Hükümdar , Hükmeden *** Jindar = Hayat verici , Yaşam verici , Yaşamsal , Hayatsal ***  Destdar = Eli odunlu (mz) Dayakcı  *** Dayindar = 1 Verici , Verici olan , Verşimkār 2 Vergisel , Verimsel *** Dayindar bûyin = Verimsel olmak , Vermeye  yanaşmak *** Xweyidar [adj] = 1 Sahibe , Hami , Sahiplenen 2 Kollayan , Gözetleyen  , Koruyan , Sahip çıkan ***  Deyndar = Borçlu , Borçu olan , Medyum olan , Yükümlülük altında olan ***  Gul dar [syn] = 1  Gül ağaçı 2 Gül verici , Gül veren


Dar 5 = Kürtçede ön ek , Ağaç ismi belirlemede kullanılır , Bileşik sözcüklerde ön ek olarak geçer *** Dar best = 1 Sedye 2 Teskere , Yük taşıma aracı  3 Tabut , Sal , Salaca , Teneşir *** Darda = Asılı , Askıda olan  *** Darıstan =  Orman , Ormanlık *** Dar gılyas = Kiraz ağacı *** Dar ä guzë = Çeviz ağacı ***  Dar tût / Dar tû = Dut ağacı  *** Dar ä  hëjirë = İncir ağacı ***Dar şûtı kırın = Ağaç bıdamak , Ağaç imarı etmek *** Dar ä reş = Kara ağaç , Kara selvi *** Dar ä  ëmiş në bırrinë = (red) Meyveli ağaç kesilmez  *** Dar ä şımë = (bot) Mu ağacı , Mum palmiyesi

Dar 6 = İdam sehpası , Dar ağacı , Sehpa
 
Dara sor [bot] = Kızıl ağaç

Dar best = 1 Sedye 2 Teskere , Yük taiıma aracı  3 Tabut , Sal , Salaca , Teneşir

Dalıqandın [syn] = 1 Sarktırtmak , Ağdırtmak , Ağmasını sağlamak 2 Sarkıntılık etmek  , Askıntı olmak , Sözlü veya yazılı dalaşma 3 Sarkıntılılık , Askıntılık , Sataşmak 4 Asmak , Bayrak vs dikip asmak , Dikip sarkıtmak *** Dı dalıqe = Sarkılıyor , Ağdırıyor *** Ne dalıqe = Sakmaıyor , Ağdırmıyor ***  Çıkla dalıqi = Sarkık dal *** Guşi guşi dalıqi ye = Salkım salkım sarkık *** Guşi guşi dıdalıqe = Salkım salkım sarkıyar *** Mıva dalıqiye = Bana askıntı olmuş *** Nota pızana mıva dalıqın = Etene gibi askıntı olmuşlar bana , Etene gibi bana sarkıyorlar *** Beraq dalıqandın / Ala dalıqandın = Bayrak sarkıtmak , Bayrak ağdırtmak 

Darlistın = Çelik çomok oynamak
<< bkz Şıvlistın >>

Darıvandın [syn] = 1 Süzülme , Süzülüş , Sıvının damla damla süzülüşü , Süzmek , Islak bir bezi asıp suyun süzülüşünü sağlamak , Sızılış 2 İmbikleme ile damıtın etmek , İbikten geçirip damıtmak 3 (bot) Ağaç ve bitkilerde şıranın sızıp akışı *** Dıdarıve = Süzülüyor , Sızıyor  *** Bıdarıvine = Süzdür , Süzülmesini sağla *** Dılop dılop dıdarıve = Damla damla süzülüyor *** Hësır darıvandın = Göz yaşı akıtmak , Damla damla göz yaşı süzmek , Göz yaşı sızdırmak
{ Diğer Diyalek’ler : Palavtın , Palandın , Parawtın , Palaftın , Palıtin }
<< bkz Parzûnkırın Damıtın için  Dılopandın , Lûlıkkırın  >>

Darımandın = Şişkinliğni indirmek , Havasını indirmek *** Jı arımandınë fetıli darıvandınë = Şişkinliğinden inmeye döndü , Şişkinliği inmeye döndü